Tranh luận Online

Khi nào Việt Nam có nền kinh tế thị trường thực thụ?

(VNR500) - Cần tiếp tục đẩy mạnh sự phát triển của nền kinh tế thị trường đi đôi với việc điều chỉnh hợp lý vai trò của Nhà nước, mà cốt lõi là phải hoàn thiện hệ thống thế chế kinh tế thị trường, xác định lại những chức năng và lĩnh vực mà Nhà nước cần tập trung giải quyết. sự kiện nóng

LTS: Tiếp tục góp ý cho Dự thảo Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020, VNR500 xin trân trọng khởi đăng bài đầu tiên trong loạt bài của PGS. TS Đỗ Đức Định - Chủ tịch Hội đồng Khoa học Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế - Xã hội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu châu Phi - Trung Đông.

Mọi ý kiến tranh luận, đóng góp và phản hồi xin gửi về email: vnr500@vietnamnet.vn hoặc hộp Thảo luận ở phía cuối bài.

--------------

Nhà nước chỉ nên tập trung làm những gì?

Cho dù giờ đây hầu như không ai phủ nhận nền kinh tế thị trường đã mang lại cho Việt Nam nhiều thành quả quan trọng, nhưng vẫn còn nhiều người, thậm chí có cả những quốc gia chưa thừa nhận nền kinh tế thị trường Việt Nam.

Phải chăng Việt Nam làm như vậy là chưa đủ? Và nếu chưa đủ thì Việt Nam còn cần làm gì để có được một nền kinh tế thị trường thực thụ?

Nhìn nhận một cách bình tĩnh, khách quan, không thể không thừa nhận một thực tế là quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường ở Việt Nam tiến triển chậm chạp vì có hàng loạt những vấn đề, trở ngại chưa được giải quyết, tháo gỡ, nhất là sự chậm trễ trong thay đổi tư duy.

Vẫn còn tình trạng níu bám vào tư duy cũ, cách làm cũ mang tính chỉ huy, mệnh lệnh, bao cấp để trục lợi, chậm tiếp thu những tư duy mới về kinh tế thị trường, chưa phân định rõ ràng, rành mạch giữa vai trò, chức năng Nhà nước với vai trò, chức năng của thị trường, chưa xác lập đầy đủ các thể chế kinh tế thị trường.

Chúng ta vẫn duy trì độc quyền, hạn chế cạnh tranh, phân biệt đối xử giữa quốc doanh với dân doanh, có nhiều hạn chế về các thị trường vốn, lao động, dịch vụ, nhà đất, bất động sản, khoa học - công nghệ, chưa chú ý đầy đủ đến tiếng nói của người đóng thuế, người tiêu dùng, chưa giải quyết được những vấn nạn nhức nhối như tham nhũng, lãng phí, thiếu minh bạch...

Những vấn đề trên đây cho thấy Việt Nam làm như vậy là chưa đủ, nay cần có những nỗ lực lớn hơn để phát triển một nền kinh tế thị trường thực thụ.

Nhà nước cần làm và có thể làm tốt hơn tư nhân xét cả về mặt hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội trong các ngành thuộc 4 lĩnh vực trọng điểm là (1) định hướng chiến lược, (2) cơ sở hạ tầng, (3) an sinh xã hội và (4) an ninh quốc gia.

Ngoài các ngành đó, kinh tế tư nhân có thể làm tốt hơn, hiệu quả hơn kinh tế Nhà nước ở các ngành khác, thì tạo điều kiện để tư nhân đảm nhiệm.

Đây là cơ sở để chúng ta rà soát, sắp xếp lại các tập đoàn, doanh nghiệp Nhà nước, tránh tình trạng để các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước gây nhiều sai phạm như đã được nói đến nhiều thời gian gần đây.

Cùng với đó, chúng ta cần tiếp tục đẩy mạnh phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, không nên lập thêm các tổng công ty Nhà nước hay xí nghiệp quốc doanh không thuộc các ngành trọng tâm, trọng điểm, lập thêm như vậy là đi ngược lại với xu hướng đổi mới đã và đang diễn ra, xét cả về lý luận, chính sách và thực tiễn.

Vì thế, thay vì lập thêm các tập đoàn Nhà nước, cần tạo hành lang pháp lý cho việc thành lập và phát triển các tập đoàn tư nhân, xây dựng các tập đoàn tư nhân trở thành những trụ cột của nền kinh tế.

Đây là một khả năng hoàn toàn hiện thực trong nền kinh tế thị trường nơi tư nhân là một động lực chính.

Nếu như các tập đoàn tư nhân phát triển mạnh, có sự hợp tác gắn bó với Nhà nước, thì đây là một dấu hiệu đáng mừng, nó đánh dấu bước phát triển mới về chất của kinh tế Việt Nam, tạo ra một cơ chế phát triển bền vững của hệ thống kinh doanh, đảm bảo các tập đoàn tư nhân không những không đối lập với sự phát triển của các tập đoàn Nhà nước, mà còn bổ sung, hỗ trợ, tăng nguồn lực cho sự phát triển của kinh tế Nhà nước.

Tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các tập đoàn kinh tế, không phân biệt thành phần kinh tế thuộc khu vực Nhà nước hay tư nhân, vừa tạo điều kiện để Nhà nước chuyển bớt một phần các nguồn lực đầu tư sang các lĩnh vực hiệu quả hơn xét cả về mặt kinh tế, xã hội và môi trường, giảm bớt những thất thoát, lãng phí như đã xảy ra, vừa tăng cường huy động sự tham gia đóng góp của các thành phần kinh tế ngoài Nhà nước, các nguồn vốn xã hội vào tiến trình phát triển và đào luyện được những doanh nhân đích thực cho đất nước.

Chúng ta đang bao cấp cho cả nước ngoài

Một vấn đề lớn nữa cần đặc biệt quan tâm là xác định giá đúng. Đây là một nguyên lý cơ bản của kinh tế thị trường, nó không chỉ đóng vai trò cốt yếu trong việc tính toán lỗ, lãi của doanh nghiệp, mà còn là yếu tố chi phối phản ánh đúng quan hệ cung cầu trên thị trường, đảm bảo tính khách quan trong việc đánh giá tốc độ tăng trưởng kinh tế, làm cơ sở cho các quyết định đầu tư phát triển của cả nền kinh tế nói chung, cũng như của từng doanh nghiệp, từng ngành kinh tế và từng sản phẩm.

Xin nêu hai ví dụ điển hình về việc xác định giá trong tiến trình phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam là tỷ giá hối đoái và giá điện.

So với thời kỳ trước đổi mới, tỷ giá hối đoái của nước ta đến nay sau nhiều lần điều chỉnh, đã chuyển dần từ một chế độ nhiều tỷ giá sang chế độ tỷ giá cơ bản dựa trên cơ sở của các tín hiệu thị trường, ngày càng sát với tỷ giá thị trường.

Tuy chế độ tỷ giá này chưa hẳn đã hết những bất cập trong cơ chế kinh tế thị trường, vẫn còn những chênh lệch đáng kể giữa tỷ giá danh nghĩa và tỷ giá thực tế, có lúc mang lại lợi ích quá nhiều cho người nhập khẩu, bất lợi cho người xuất khẩu, và ngược lại, thậm chí chưa đóng góp được bao nhiêu cho việc hạn chế và giảm bớt tỷ lệ nhập siêu ngày càng tăng cao, nhưng dù sao chế độ tỷ giá mới đã góp phần thúc đẩy ngoại thương, tăng thu hút đầu tư nước ngoài, cải thiện chế độ hạch toán kinh doanh trong nước và mở rộng các quan hệ kinh tế quốc tế của Việt Nam.

Còn về giá điện, đến nay chúng ta vẫn tiếp tục giữ chế độ quá nhiều mức giá, từ giá trợ cấp cho các hộ gia đình đến giá thị trường áp dụng đối với doanh nghiệp. Nhìn chung, giá điện trong nước thấp xa so với giá điện khu vực và thế giới, trong khi giá điện của Việt Nam là 5,5 xu đôla/1 kilôoát giờ thì giá điện ở khu vực Đông Nam Á và thế giới là 7-8 xu.

Với việc xác định giá điện thấp như vậy, không những Việt Nam không đảm bảo đủ thu bù chi và tăng tích luỹ vốn để ngành điện đủ lực tự mình phát triển điện trong nước, mà còn không thu hút được các nhà đầu tư nước ngoài làm ăn, kinh doanh nghiêm túc đầu tư vào ngành điện, mặc dù chúng ta đã có nhiều nỗ lực kêu gọi họ vào đầu tư, dẫn đến tình trạng thiếu điện ngày càng trầm trọng, không đủ đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng nhanh trong quá trình CNH, HĐH.

Hơn nữa, giá điện thấp còn khuyến khích người tiêu dùng tiếp tục lãng phí, không tiết kiệm điện, thậm chí khuyến khích cả các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài móc nối với nhau để tìm cách đưa vào Việt Nam các loại công nghệ tiêu tốn năng lượng nhằm mục đích trục lợi nhờ giá điện rẻ như thực tế đã và đang xảy ra đối với các nhà máy sản xuất thép và xi măng hiện nay - cung đã vượt cầu, nhưng vẫn tiếp tục mở rộng đầu tư sản xuất để xuất khẩu nhằm kiếm lời nhờ giá điện Việt Nam đang ở "điểm trũng" so với giá điện thế giới và khu vực, nhờ đó giá thành sản phẩm thấp, dễ cạnh tranh hơn, lợi nhuận cao hơn.

Nói cách khác, với giá điện thấp và nhiều mức như hiện nay, Việt Nam không chỉ bao cấp cho người tiêu dùng trong nước, mà đã và đang bao cấp cả cho các nhà đầu tư, kinh doanh nước ngoài tại Việt Nam.

Có lẽ đây là một trong những sự rơi rớt còn lại nặng nề nhất của chế độ bao cấp vốn đã một thời chi phối nền kinh tế nước ta, làm cho nó ngày càng trở nên trì trệ và tụt hậu.

Chỉ có xác định giá đúng, sát với giá thị trường trong nước và tương đối ngang bằng với giá thị trường khu vực và thế giới, Việt Nam mới có thể phát triển mạnh được nền kinh tế thị trường, nhờ đó nâng cao được khả năng cạnh tranh của sản phẩm, tăng cường hội nhập quốc tế để thúc đẩy tiến trình CNH, HĐH đất nước.

Chừng nào chưa xác định được giá đúng, chừng đó Việt Nam chưa có một nền kinh tế thị trường thực thụ.

Với những đặc tính đó, rõ ràng để đạt được sự tăng trưởng cao cả về lượng và chất thì không thể không tiếp tục đẩy mạnh sự phát triển của nền kinh tế thị trường đi đôi với việc điều chỉnh hợp lý vai trò của Nhà nước, mà cốt lõi là phải hoàn thiện hệ thống thế chế kinh tế thị trường, xác định lại những chức năng và lĩnh vực mà Nhà nước cần tập trung giải quyết, còn những lĩnh vực khác thì tạo khung khổ pháp lý để khu vực tư nhân và xã hội đảm nhiệm.

(Còn nữa)

Xem bài viết trong 7 ngày trước
S M T W T F S
09 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22